Opsesivno – kompulzivni poremećaj (OKP)

Opsesije (lat. obsessio – opsjedanje, obuzetost nečim, opsjednutost, salijetanje) su ponavljajuće, neugodne ili neprikladne misli ili ideje koje osoba prepoznaje kao svoje, ali ih doživljava kao nametnute, i  želi da ih zanemari, otkloni ili neutralizirati drugim mislima.

Kompulzije (lat. compulsio – primoravanje, prisiljavanje, prisila) su ponavljajuće radnje ili psihičke aktivnosti koje se osoba osjeća prisiljenom da radi, kao odgovor na opsesije ili nastojeći rigidno zadovoljiti pravila, a sa ciljem smanjenja psihičke napetosti.

Opsesivno-kompulzivni poremećaj karakteriše intenzivna anksioznost, ponavljajuće opsesije i/ili kompulzije.  Odrasle osobe su, za razliku od djece, obično u mogućnosti da kognitivno dožive i opsesije i kompulzije kao pretjerane i nerazumne, odnosno iracionalne. Kod osoba sa OKP-om česti su depresivni simptomi, a osobe koje pate od ponavljajućeg depresivnog poremećaja, često tokom depresivnih epizoda mogu razviti opsesivne misli.

Osnovna obilježja su povratne opsesije ili kompulzije koje osobu okupiraju vremenski (tj. oduzimaju više od 1h dnevno) ili izazivaju očite smetnje ili značajno oštećenje. Bolesnik tokom poremećaja shvata pretjeranost i nerazumnost prisilnih misli i radnji.

Da bi se nešto moglo proglasiti opsesivno-kompulzivnim poremećajem opsesije i/ili kompulzije moraju biti takvog intenziteta da za duže vrijeme potpuno zaokupe oboljelog, tako da dovode do poremećaja funkcionisanja na socijalnom planu i ukupnoj radnoj aktivnosti.  Misli I/ili radnje koja se ponavljaju ne smiju sami po sebi biti ugodna odnosno izazivati zadovoljstvo (oslobađanje od napetosti ili anksioznosti se ne podrazumijeva kao zadovoljstvo). Misli, slike ili impulsi moraju biti neugodno ponavljajući. Te misli ili impulsi moraju biti prepoznati kao vlastiti iako se doživljavju kao nametnuti.  Mora postojati bar jedna misao ili radnja koja se i usprkos otporu ponavlja, iako mogu biti prisutne i druge misli, kojima se pojedinac više ne opire.   

Tok poremećaja je hroničan, s periodičnim pojačanjem i gašenjem simptoma. Prognoza je uglavnom zadovoljavajuća uz liječenje, ali su neki slučajevi rezistentni na terapiju.

Liječenje: Prvu liniju farmakološkog tretmana OKP čine antidepresivi a prvi izbor antidepresiva čine SSRI ili klomipramin. Ukoliko je postignut terapijski odgovor nakon 12 sedmica, terapija se nastavlja 12 mjeseci.  Ukoliko se ne postigne zadovoljavajući odgovor nakon 12 sedmica tretmana preporučuje se povećati standardne doze SSRI ili klomipramina.  Ukoliko se povećanjem doze lijeka ne postigne odgovarajući odgovor, treba kombinovati farmakoterapiju sa psihoterapijom. Neki iznose stav da je efikasnost farmakoterapije i psihoterapije u tretmanu akutne faze OKP podjednaka, ali se primjenom psihoterapije smanjuje procenat relapsa.